به گزارش کردپرس، سکوت و احتیاط بخش قابل‌توجهی از روشنفکران، دانشگاهیان و هنرمندان ترکیه در قبال روند جدید صلح میان آنکارا و پ.ک.ک، ریشه در تجربه‌های تلخ سیاسی، بی‌اعتمادی عمیق به دولت و فضای امنیتی سال‌های اخیر دارد. گزارش عرفان آکتان نشان می‌دهد که بسیاری از نخبگان ترکیه، برخلاف دوره مذاکرات ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، این بار از حمایت علنی روند صلح پرهیز می‌کنند؛ زیرا معتقدند حمایت از «صلح» در ترکیه می‌تواند دوباره به هزینه‌ای سیاسی، شغلی و حتی قضایی تبدیل شود.
مهم‌ترین عامل این سکوت، خاطره سرکوب گسترده پس از شکست روند صلح قبلی است. پس از فروپاشی مذاکرات میان دولت ترکیه و پ.ک.ک در سال ۲۰۱۵، بسیاری از چهره‌هایی که از مذاکرات حمایت کرده بودند، بازداشت یا حذف شدند. نمونه شاخص آن، سِری ثریا اوندر بود که با وجود ایفای نقش رسمی در مذاکرات، بعدها زندانی شد. این تجربه، این نگرانی را در میان روشنفکران ایجاد کرده که دولت ممکن است بار دیگر حامیان روند صلح را قربانی تغییرات سیاسی کند.
در این میان، پرونده «دانشگاهیان صلح» به نماد این بی‌اعتمادی تبدیل شده است. بیش از دو هزار استاد دانشگاه که در ژانویه ۲۰۱۶ با انتشار بیانیه‌ای خواستار پایان جنگ و بازگشت به مذاکرات شدند، با اخراج، ممنوعیت شغلی، لغو گذرنامه و حتی زندان روبه‌رو شدند. بسیاری از آنان هنوز نتوانسته‌اند به دانشگاه‌ها بازگردند. همین تجربه باعث شده بخش بزرگی از نخبگان دانشگاهی ترجیح دهند درباره روند جدید سکوت کنند تا دوباره هدف فشارهای امنیتی قرار نگیرند.
ذوالفقار لیوانلی، نویسنده و موسیقیدان سرشناس ترکیه، درباره فضای بی‌اعتمادی حاکم می‌گوید: «تعجب نمی‌کنم که مردم آشکارا از این روند حمایت نمی‌کنند.» او با اشاره به خوش‌بینی سِری ثریا اوندر در آغاز مذاکرات جدید افزود: «او می‌گفت این بار صلح خواهد آمد، اما دولت با برنداشتن گام‌های عملی نشان داد آن امیدها محقق نشده است.»
حسین چلیک، از بنیان‌گذاران حزب عدالت و توسعه، نیز نگاه بسیار انتقادی‌تری دارد و معتقد است دولت اساساً در حل مسئله کردها صادق نیست. او می‌گوید: «حزب حاکم مسئله را نه یک مسئله کردی بلکه صرفاً مشکل تروریسم می‌بیند. وقتی نام مسئله را درست نگذارید، نمی‌توانید آن را حل کنید.» چلیک همچنین تأکید می‌کند که فضای آزاد گفت‌وگو مانند دوره مذاکرات پیشین دیگر وجود ندارد و بسیاری از روشنفکران می‌ترسند سخنان امروز آنان در آینده علیه‌شان استفاده شود.
عامل دیگر تردید نخبگان، آغاز روند جدید توسط دولت باغچلی، رهبر جریان ملی‌گرای ترکیه، است. بسیاری از روشنفکران نمی‌دانند چرا شخصیتی که سال‌ها مواضع سخت‌گیرانه ضدکردی داشته، اکنون از روند صلح سخن می‌گوید و اهداف واقعی این تغییر چیست.
گولتن کایا، ترانه‌سرا و همسر احمد کایا، معتقد است مشکل تنها به فضای کنونی محدود نمی‌شود بلکه ریشه‌ای تاریخی دارد. او می‌گوید روشنفکران ترکیه در گذشته نیز شجاعت کافی برای دفاع از صلح و حقوق کردها نداشتند. به گفته او: «ما با مسئله‌ای روبه‌رو هستیم که مانند بتن سخت شده است؛ صد سال به جامعه گفته‌اند کردها وجود ندارند و حالا تازه زمزمه می‌شود که شاید کردها وجود داشته باشند.»
او با یادآوری سرنوشت احمد کایا، خواننده کردتبار ترکیه که پس از دفاع از حق خواندن به زبان کردی تحت فشار قرار گرفت و در تبعید درگذشت، افزود: «احمد کایا می‌دانست چه بهایی خواهد پرداخت، اما باز هم حقیقت را گفت.»
گایه بورالی‌اوغلو، نویسنده ترک، نیز فضای موجود را ناشی از ترس و بی‌اعتمادی عمیق می‌داند. او هشدار می‌دهد: «مرز میان یک موضع محترمانه و جرم در ترکیه بسیار مبهم شده است. جمله‌ای که امروز برای صلح می‌گویید، ممکن است فردا جرم تلقی شود.» او همچنین می‌پرسد: «وقتی در غرب ترکیه شهرداری‌های مخالفان تحت فشار قرار می‌گیرند و بازداشت‌ها ادامه دارد، دقیقاً از چه نوع صلحی صحبت می‌شود؟»
سویلای چِلِنک، نماینده حزب برابری و دموکراسی خلق‌ها و از امضاکنندگان بیانیه صلح ۲۰۱۶، نیز معتقد است روند کنونی برخلاف مذاکرات پیشین، در فضایی آزاد و اجتماعی شکل نگرفته است. به گفته او، روند جدید در شرایطی آغاز شد که حکومت شدیدترین ابزارهای سرکوب را علیه مخالفان به کار می‌برد و همین مسئله مانع شکل‌گیری اعتماد عمومی شد.
شیخ‌موس دیکن، نویسنده کرد از دیاربکر، نیز می‌گوید اگرچه امید به صلح هنوز در جامعه کردها از بین نرفته، اما فرسایش و ناامیدی در حال افزایش است. او تأکید می‌کند که کندی روند مذاکرات، ادامه گفتمان ضدکردی و نبود اقدامات عملی، اعتماد عمومی را تضعیف کرده است.
با وجود همه این تردیدها، بسیاری از روشنفکران و فعالان سیاسی ترکیه همچنان روند صلح را تنها امید برای پایان دادن به چند دهه درگیری میان دولت ترکیه و پ.ک.ک می‌دانند؛ هرچند معتقدند موفقیت آن بدون شفافیت، اصلاحات عملی و بازسازی اعتماد عمومی ممکن نخواهد بود. 

نشریه آمارجی